Uitstekende reflecties

De dichter Gerrit Achterberg (1905 – 1962) schreef eens het volgende gedicht: En Jezus schreef in ’t zand

Jezus schreef met Zijn vinger in het zand.
Hij bukte Zich en schreef in ’t zand, wij weten
niet wat Hij schreef, Hij was het zelf vergeten,
verzonken in de woorden van Zijn hand.

De schriftgeleerden, die Hem aan de tand
hadden gevoeld over een vrouw, van hete
hartstochten naar een andere man bezeten,
de schriftgeleerden stonden aan de kant.

Zondig niet meer, zei Hij, ik oordeel niet.
Ga heen en luister, luister naar het lied.

En Hij stond recht. De woorden lieten los
van hun figuur en brandden in de blos

waarmee zij heenging, als een kind zo licht.
Zo geestelijk schreef Jezus Zijn gedicht.

Uit: Verzamelde gedichten. Amsterdam: Querido, 1984.

“Ik oordeel niet.” Die woorden zorgen ervoor dat de overspelige vrouw vertrekt, ‘als een kind zo licht’. Zij weet heus dat zij schuldig is. Maar de houding van Jezus zorgt ervoor dat zij zich niet zomaar in de volgende affaire zal storten. Zo werkt het geestelijke woord van de Heer (lees het verhaal in Johannes 8,1-11). Ik moest eraan denken, nu ik het mooie boek Spiegelzalen uitheb. Het is een belangrijk boek met reflecties op huwelijk en scheiding, zoals de ondertitel typeert.

De cover toont ons de ingang van een herenhuis. Het raam spiegelt, je bent zomaar benieuwd wat je binnen zult aantreffen. Eenmaal binnen mag je eerst naar boven, de zolder met boeken en schilderijen, auteurs en voorgangers die iets Bijbels en gelovigs te melden hebben over huwelijk en echtscheiding. Dan, een verdieping lager, onvoorstelbaar eerlijke verhalen van mannen en vrouwen en hun moeiten met elkaar. En ten slotte krijg je via de interview-methode de reactie van gezinsbegeleider, de relatietherapeut, de scheidingsmediator en de pastor. Het boek is voornaam uitgegeven, met leeslint en wil echt meer zijn dan de zoveelste wegwerp paperback in de christelijke boekenwereld. Complimenten voor schrijvers en uitgever!

En we mogen de auteurs, Jan Willem van Dommelen, Maria de Jong-Kruif en Anje Slootweg, zeer dankbaar zijn dat zij een interdisciplinaire benadering presenteren. Dat is in de praktijk allang duidelijk, mensen van zijn vanuit verschillende kanten bezig hulp te bieden aan stellen met huwelijksproblemen en in echtscheidingsprocedures. Intussen werken zij vaak zonder onderling contact. Dat is jammer en de scheidingsmediator hoopt dan ook vurig dat inzichten als Emotionally Focused Therapy (EFT) doorwerken in kerk en pastoraat (126, voor meer info, klik hier). Laat ik er mijn verlangen aan mogen toevoegen: dat stellen in moeilijkheden het aandurven om het toe te staan de hulpverleners om hen heen te laten overleggen. Er is nog veel terughoudendheid, merk ik, gevoed door angst en schaamte.

Heel sterk is de oproep om als buitenstaander of omstander niet te oordelen over een stel in scheiding. Schrijf, net als Jezus, met je vinger in het zand. “Kijk daarom niet terug naar dingen die fout gingen, maar help elkaar voor de toekomst het goede spoor te houden. Zo omgaan met mensen die vastlopen en scheiden, dat zijn we schrijven in het zand gaan noemen” (44) De relatietherapeut zegt het nog sterker: “In de kerk merk ik het ook, ik voel het ook: de veroordeling, de meewarigheid. (…) En uit de niet-christelijke hoek komt zomaar de genade stromen. Mensen kunnen oprecht vragen hoe het is, aan mij en aan onze kinderen, zonder dat ze al een beeld, een oordeel hebben. Dat is voor mij genade.” (117) Heel herkenbaar, ook uit de ervaring die ik opdeed in het pastoraat. Kerkleden die tot hun verwondering merkten hoe genadig niet-christenen zijn – dat zegt wat over de geloofsgemeenschap.

Waar ik ook blij mee ben is het voorstel om met gescheidenen na te denken over een ontkoppelingsritueel. De huwelijkssluiting is het ritueel om te koppelen. Met de HERE zelf, de familie, je vrienden en Gods gemeente als getuigen beloof je liefde en trouw. Je noemt naam en toenaam en houdt elkaars rechterhand vast. We zingen een zegenlied, het bruidspaar knielt en na het gebed, legt de voorganger hen de handen op. Links en rechts worden tranen weggepinkt.
En dan de scheiding. Zelden krijgt dat de nodige aandacht in de gemeente. Ik weet de oorzaak wel: onveiligheid. Angst voor oordeel. Schaamte. Onzekerheid bij voorgangers: wat moet je bidden of zeggen? Wel, Spiegelzalen komt met ideeën, voorstellen. Een ontkoppelingsritueel: “Je geeft elkaar de ringen terug, vraagt vergeving voor alle fouten die je hebt gemaakt, wenst elkaar Gods zegen toe over je verdere levensweg en verklaart dat je elkaar met respect zult blijven behandelen en het belang van de kinderen altijd boven alles zult stellen. Naar je kinderen kun je verklaren dat je beiden altijd goed voor ze zult zorgen en van hen zult houden. Zo vraag je de steun van God in de heel en de mensen op aarde om je reis alleen, maar verzoend met elkaar, te vervolgen. Net als toen. Ik ben ervan overtuigd dat daar heel veel zegen van kan uitgaan.” (153, zie ook 128)

Amen! Heel goed! Dit sluit aan bij waar ik al langer mee bezig ben: met de betrokkenen een weg zoeken om de scheiding geestelijk te verwerken. Misschien niet direct in de publieke eredienst. Maar in een kleinere kring van families, vrienden, geloofsvrienden. Of een kring of mini-wijk. Maar doe in elk geval iets ten overstaan van de HERE aan wie je allereerst je beloften hebt gedaan. Zeg hardop: het is ons niet gelukt. Deze beloften nemen we terug. Wilt U ons vergeven en ons er niet op blijven aanspreken? Dan kun je ook nieuwe beloften geven, zoals hierboven al beschreven.
Nu lijkt het in het boek zo dat het loslaten van elkaar als huwelijkspartners als vanzelf duidelijk maakt dat je elkaar als broer en zus in Christus liefde verschuldigd blijft. “Beloften blijven, maar kunnen een andere invulling krijgen. Hoe dan precies? Bijvoorbeeld dat ik de ander hoog houd bij mijn kinderen, bij mijn ouders, bij de mensen om hen heen. Het voor hem of haar opneem als negativiteit en oordeel de overhand krijgen.” (125, zie ook 149,150) Erg waar, maar is het niet goed dat ook concreet aan elkaar te beloven met het noemen van de naam van je ex? Zoals de algemene liefdesplicht er was en je toch op een mooie dag elkaar liefde en trouw belooft – zo ook bij het afscheid van elkaar, zou ik denken. Als je dat in kleine kring doet, kan het daarna met de gemeente worden gedeeld. We moeten de schaamte voorbij zien te komen. Want dat doet op dit moment afbreuk aan het geestelijke leven van de gemeente. We vieren de mooie dingen en houden de gebrokenheid besmuikt onder het tapijt. Geestelijk onvolwassen.

Spiegelzalen laat je in gelovig licht hardop na denken over pijnlijke plekken die je liever niet aanraakt. Tot slot daarom nog een fraaie passage over de heilzame houding van ‘schrijven in het zand’. De pastor is aan het woord, op de begane grond: “Weet je nog, de vrouw die op heterdaad betrapt was op overspel en geoordeeld en gestraft moest worden. Maar Jezus schrijft in het zand. Dat is zo pastoraal. Hij doet niks, Hij zegt niets, Hij veroordeelt niet terwijl toch de feiten spreken. … En de vrouw, zij begrijpt: bij deze Jezus ben ik veilig. Hij bevrijdt haar uit haar angst voor veroordeling en dan pas kan Hij haar helpen uit haar angst voor veroordeling en dan pas kan Hij haar helpen goede beslissingen te nemen, haar leven op een ander spoor te krijgen. Eerst hoort ze de stem van Zijn liefde en nodigt hij haar uit alle angst bij Hem te brengen. Alle zonden, alle mislukkingen. Pas dan zegt Hij: “Loop maar niet meer bij mij vandaan.” Dat is dus je rol als dominee: eerst samen pijn hebben en dan samen naar de Heere, bij Wie geen oordeel is. Het veilig is. En pas daarna samen zoeken naar zijn Weg.” (145)


Naar aanleiding van: Jan Willem van Dommelen, Maria de Jong-Kruif en Anje Slootweg, Spiegelzalen: Reflecties op huwelijk en scheiding. Heereenveen: Groen, 2021.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *